migratiemeester
De Oorlog van de Drievoudige Alliantie, ook bekend als de Paraguayaanse Oorlog, vond plaats van 1864 tot 1870. Het wordt beschouwd als de hevigste oorlog in de geschiedenis van Latijns Amerika. In deze oorlog stond Paraguay tegenover Brazilië, Argentinië en Uruguay. Vooral Paraguay leed aanzienlijke verliezen, met meer dan 400.000 doden, wat neerkwam op een afname van 90% van de mannelijke bevolking. In dit artikel onderzoeken we de oorzaken, het verloop en de gevolgen van de Oorlog van de Drievoudige Alliantie om een dieper inzicht te krijgen in de geschiedenis van Paraguay.
De voorkennis: De Oorlog van de Drievoudige Alliantie
In dit hoofdstuk verkennen we de voorkennis nodig om de Oorlog van de Drievoudige Alliantie te begrijpen.
Wie was Francisco Solano López?
Francisco Solano López, de tweede president van Paraguay, speelde een belangrijke rol in de geschiedenis van het land. Hij was de zoon van Carlos Antonio López, de eerste president van Paraguay na de periode van dictatuur onder José Gaspar Rodríguez de Francia. Hij trad aan na de onafhankelijkheidsverklaring en speelde een belangrijke rol in de modernisering van het land.
Paraguay riep zijn onafhankelijkheid uit in 1811, maar deze werd pas later erkend door andere landen. Bolivia erkende Paraguay als eerste in 1843, gevolgd door Chili en Brazilië. De Argentijnse dictator Juan Manuel de Rosas weigerde echter Paraguay te erkennen en beschouwde het land als een opstandige provincie.
Tijdens deze periode verbleef Francisco Solano López in Europa, waar hij waardevolle connecties opbouwde die later van groot belang waren. Na het overlijden van zijn vader, Carlos Antonio López, in september 1862, werd Francisco Solano López benoemd tot president van de Republiek Paraguay. Francisco begon de zakelijke relaties die hij tijdens zijn verblijf in Europa had opgebouwd, ten volle te benutten. Hij haalde Britse ingenieurs en bedrijven naar Paraguay om hun technische kennis over te dragen aan de lokale bevolking. Dit leidde tot grote veranderingen en vooruitgang in het land.
Hoe de Oorlog van de Drievoudige Alliantie begon
De spanningen tussen de Uruguayaanse politieke partijen, de Blancos en de Colorados, liepen hoog op toen Brazilië de kant van de Colorados koos. President Francisco Solano López van Paraguay zag dit als een bedreiging voor de machtsverhoudingen in de regio en zijn bondgenootschap met de Blancos. Dit leidde in 1864 tot meerdere conflicten.
Aan het einde van 1864 reageerde Paraguay op de Braziliaanse steun aan Uruguay door de Braziliaanse provincie Mato Grosso binnen te vallen. Tijdens deze inval namen Paraguayaanse troepen het Braziliaanse schip Marquês de Olinda in beslag, wat een militaire reactie van Brazilië uitlokte. Op dat moment had Paraguay alleen een conflict met Brazilië. President Francisco Solano López maakte gebruik van de beperkte Braziliaanse militaire aanwezigheid in Mato Grosso om daar de winst te behalen.
De aanval op Mato Grosso zorgde ervoor dat president López zijn betrokkenheid bij de burgeroorlog in Uruguay vertraagde. Hoewel het niet expliciet werd vermeld in de militaire strategieën van Paraguay, wijst alles erop dat het uiteindelijke doel was om Cuyabá, de hoofdstad van Mato Grosso, in te nemen.
Het Paraguayaanse leger kwam tot stilstand bijna 400 kilometer voor Cuyabá en bereikte dus nooit de hoofdstad van de Braziliaanse staat Mato Grosso. Brazilië reageerde langzaam. Een militaire eenheid uit São Paulo kwam pas eind dat jaar, bijna een jaar na de Paraguayaanse invasie, aan in Coxim
Francisco Solano López wilde zijn troepen naar Uruguay verplaatsen om zijn bondgenoten in de burgeroorlog daar te ondersteunen. Om dit te doen, moest hij door de Argentijnse provincie Corrientes trekken. Hij vroeg de Argentijnse president Bartolomé Mitre om toestemming zijn leger via Argentinië naar Uruguay te laten marcheren. López wilde Uruguay bevrijden van Braziliaanse invloed en hoopte het als bondgenoot te winnen, zodat Paraguay toegang tot de zee zou krijgen.
President Bartolomé Mitre van Argentinië wees het verzoek van López echter af om twee redenen. Ten eerste zou het toestaan van troepenbewegingen door Argentinië het land direct bij de oorlog betrekken. Ten tweede had Mitre nauwe banden met Venancio Flores, de leider van de Uruguayaanse Colorado partij en een politieke rivaal van López. Ondanks deze afwijzing begon het Paraguayaanse leger in 1865 aan een zuidelijke opmars langs de Paraná en Uruguay rivieren, waarbij ze zowel de Argentijnse regio Corrientes als het Braziliaanse gebied Rio Grande do Sul doortrokken.
De versterking die Francisco Solano López naar Uruguay stuurde, kwam te laat aan. Zijn bondgenoot, president Aguirre van de Blancos, was al teruggetrokken toen de Argentijnse en Braziliaanse troepen de overhand kregen. Ondanks deze tegenslagen bleef López hopen op steun van de Blancos. Op 20 februari 1865 namen Venancio Flores en het Braziliaanse leger Montevideo in, en namen zo de controle over Uruguay over.
Hoe de Triple Alliantie tot stand kwam
Op 13 april 1865 viel Paraguay Argentinië aan door schepen te kapen op de Paraná rivier en vervolgens de stad Corrientes in te nemen. Als reactie stelde Argentinië in Concordia het commandocentrum van het Geallieerde Leger op. Onder leiding van de Uruguayaanse president Venancio Flores en met steun van Braziliaanse troepen, voerden de geallieerden een tegenaanval uit op Paraguay. Ze behaalden een eerste overwinning bij de Slag bij Yatay, een flinke tegenslag voor Paraguay.
Veel Paraguayanen werden gevangengenomen en moesten als slaven in Brazilië werken. Ook werden ze gedwongen om voor de geallieerde legers te vechten tegen hun eigen land.
Door deze nederlaag werd Paraguay gedwongen zich terug te trekken uit Argentinië en verdedigingsposities op te zetten in hun eigen gebied tussen de Paraná en Paraguay rivier. Tijdens deze terugtocht werd Paraguay erg verzwakt.
Paraguay 1865-1870: een tijd van oorlog en verdediging
López maakte een inschattingsfout door te verwachten dat de bevolking in het noorden van Argentinië hem zou steunen, maar deze steun kwam niet. Zijn troepen werden opgesplitst en opereerden zelfstandig, wat uiteindelijk leidde tot drie aparte formaties en één eenheid.
Tijdens de terugtrekking uit Argentinië begonnen de Paraguayaanse troepen onder leiding van president López met het plunderen van goederen en het vernietigen van bezittingen. In de latere fasen van hun terugtocht namen de verwoestingen toe, waarbij zelfs boerderijen in brand werden gestoken. Deze acties wisten geen steun van de Argentijnse bevolking te verkrijgen. Ondanks deze tegenslag bleven de zuidelijke verdedigingslinies van Paraguay sterk. Het Paraguayaanse leger verraste de Triple Alliantie vijf jaar lang met effectieve verdedigingsstrategieën.
De slag om Tuyutí
Op 16 april 1866 stak een leger van de Triple Alliantie van bijna 50.000 soldaten de Paraná rivier over. Binnen twee dagen veroverden ze Fort Itapirú, dat door Braziliaanse artilleriebeschietingen werd verwoest.
Een maand later, tijdens de Slag bij Tuyutí op 24 mei 1866, leed Paraguay zware verliezen met ongeveer 6.000 doden en 10.000 gewonden, waardoor deze slag de dodelijkste werd in de geschiedenis van Zuid Amerika. De slag bij Tuyutí was het keerpunt in de oorlog. De Triple Alliantie kreeg de overhand en veroverde meer Paraguayaans grondgebied.
Mislukte vredespoging
Na de Slag bij Tuyutí in begin september 1866 probeerde de Paraguayaanse president Francisco Solano López vrede te sluiten door een ontmoeting te organiseren met de Argentijnse president Bartolomé Mitre. De pogingen tot vrede ging niet door omdat Brazilië weigerde een verdrag te accepteren zonder volledige overgave van Paraguay.
Mitre en de Uruguayaanse president Venancio Flores waren ook aanwezig bij de vredesgesprekken. Ze waren samen met Brazilië gebonden aan het Geheime Verdrag van de Triple Alliantie, ondertekend op 1 mei 1865. Dit verdrag stelde als voorwaarde dat alle drie de landen moesten instemmen met een vredesovereenkomst. Daardoor was een aparte vrede zonder Braziliaanse goedkeuring niet mogelijk.
De laatste fase van de oorlog
Na hun overwinning bij Tuyutí in mei 1866 en de snelle verovering van Fort Curuzú in september 1866, richtten de geallieerde troepen hun aandacht op Fort Curupayty. Dit fort, strategisch gelegen aan de oevers van de Paraguay-rivier, werd verdedigd door ongeveer 5.000 Paraguayaanse soldaten.
Tijdens de Slag om Curupayty verloren de geallieerde troepen ongeveer 4.000 doden en gewonden. Daarentegen verloren de Paraguayaanse verdedigers slechts 92 man. Ondanks deze overwinning was het slechts een kwestie van tijd voordat de Paraguayaanse troepen, onder leiding van Francisco Solano López, uiteindelijk werden verslagen.
Toch zetten de geallieerden druk, waardoor Francisco Solano López zich steeds verder terug in het binnenland van Paraguay trok. De Braziliaanse troepen zetten de achtervolging voort en tegen het einde van de oorlog in 1870 was het grootste deel van de mannelijke Paraguayaanse bevolking omgekomen.
Na de Slag bij Itá Ïvate, die op Eerste Kerstdag 1868 om zes uur 's ochtends begon, verslechterde de situatie voor Paraguay ernstig. Minder dan zesduizend Paraguayanen, inclusief vrouwen en kinderen die valse baarden droegen om mannelijker te lijken, stonden tegenover meer dan vijfentwintigduizend vijandige soldaten. De Amerikaanse ambassadeur in Paraguay was getuige van dit slagveld en deed hier later verslag van.
De oorzaak van het grote aantal kindersterfgevallen op de slagvelden was een besluit van president Francisco Solano López op 14 februari 1869. Dit besluit verklaarde alle twaalfjarige jongens als volwassenen, waardoor ze als geschikt voor strijd werden beschouwd.
Op die dag werden meer dan drieduizend Paraguayaanse kinderen, in het bijzijn van hun moeders vermoord. De gebeurtenissen op die dag zijn moeilijk te vergelijken met iets anders in de militaire geschiedenis. Het was een brute slachting: twintigduizend Braziliaanse soldaten vielen zonder enige terughoudendheid 3.500 doodsbange kinderen aan.
President López droeg de grootste verantwoordelijkheid voor deze slachting bij Acosta Ñu. In een poging om te ontsnappen en zijn vlucht naar de bergen voort te zetten, gebruikte hij de kinderen als afleiding om tijd te winnen. Terwijl de kinderen werden gedood, kon López met de overgebleven troepen verder vluchten.
Met de bijna volledige vernietiging van de mannelijke bevolking van Paraguay naderde het einde van de oorlog. López vluchtte naar de uiterste grenzen van Amambay, naar een gebied dat bekend staat als Cerro Corá. Daar werd hij op 1 maart 1870 door Braziliaanse troepen aan de oevers van de Aquidabán Nigüi rivier gedood.
Een Braziliaanse soldaat schoot Solano López in het hart. Terwijl hij op het punt stond te sterven, riep hij: "Ik sterf met mijn vaderland!" López zakte achterover en stierf. Zijn zoon Panchito werd ook gedood, nadat hij weigerde zich over te geven. Elisa Lynch, de weduwe van López, begroef haar man en zoon ter plekke en marcheerde vervolgens met de overige 254 gevangenen terug naar Asunción.
De gevolgen
Voor de oorlog had Paraguay conflicten over land met Brazilië en Argentinië. Na de oorlog verloor Paraguay een groot deel van het gebied dat het had opgeëist, meer dan 150.000 vierkante kilometer. Dit was meer dan 25% van het grondgebied dat Paraguay als eigen beschouwde.
Na de oorlog behield Brazilië het gebied in Mato Grosso, en Argentinië voegde de provincies Formosa en Misiones toe aan zijn grondgebied. Daarnaast bezette Brazilië Paraguay zes jaar lang en eiste herstelbetalingen.
Aantal slachtoffers
Tijdens de Oorlog van de Drievoudige Alliantie verloren Argentinië, Brazilië en Uruguay ongeveer 120.000 mannen. Voor Paraguay betekende de oorlog niet alleen een militaire nederlaag, maar ook een slachting die door sommige historici als genocide wordt beschouwd. De ongeveer 280.000 Paraguayaanse slachtoffers was meer dan de helft van de bevolking van het land.
Het is belangrijk te benadrukken dat niet alle schuld bij de Triple Alliantie kan worden gelegd. Solano López, de leider van Paraguay, weigerde zich absoluut over te geven. Hij dwong zelfs kinderen van het platteland om mee te vechten, wat uiteindelijk tot hun dood leidde.
